Brionski Plenum

Ljetopis, 1. jul 2019

  • Na današnji dan, 1. jula 1966. godine održan je „Brionski plenum“ Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije, na kojem su iz rukovodstva partije uklonjeni Aleksandar Ranković – potpredsjednik SFR Jugoslavije i Svetislav Stefanović – savezni sekretar za unutrašnje poslove, što je značilo i uklanjanje sa državnih funkcija.

Brionski PlenumKao ličnosti odgovorne za rad Službe državne bezbjednosti, Ranković i Stefanović optuženi su za prisluškivanje predsjednika SFRJ Josipa Broza i za šovinističku politiku prema  Albancima na Kosovu. Pad Aleksandra Rankovića Leke, bliskog saradnika Josipa Broza, jedan je od najkontroverznijih događaja u istoriji komunizma u Srbiji i Jugoslaviji, a pojedini stručnjaci smatraju da je Ranković, pod optužbom da je prisluškivao, sklonjen upravo da ne bi naslijedio Broza. Na sjednici Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije, poznatoj kao „Brionski plenum“, na osnovu montiranih optužbi oštro je osuđena Služba bezbjednosti zbog navodno štetnog djelovanja na razvoj samoupravnog sistema. Glavna žrtva političkog obračuna Aleksandar Ranković, drug Josipa Broza, bio je prinuđen da podnese ostavku na sve funkcije. Povod za održavanje Brionskog plenuma i smjenu Rankovića bila je „afera prisluškivanja“, kad je predsjednik SFRJ Josip Broz u svojoj rezidenciji u Užičkoj ulici broj 15 u Beogradu pronašao aparate za prisluškivanje (u svom radnom kabinetu i u spavaćoj sobi). On je o ovome odmah obavijestio politički i vojni vrh zemlje, a za prisluškivanje je optužio Upravu državne bezbjednosti (UDBA) i Aleksandra Rankovića. Odmah potom je formirana posebna komisija Izvršnog komiteta CK SKJ koja je imala zadatak da ispita navodne optužbe a komisija je saopštila da je prisluškivanja bilo. Aleksandar Ranković, kao dugogodišnji ministar unutrašnjih poslova i organizator službe bezbjednosti, snosio je glavnu krivicu. Plenum je poslije duge rasprave prihvatio ostavku Rankovića na članstvo u CK SKJ i Izvršnom komitetu CK SKJ, kao i ostavku Saveznoj skupštini na mjesto potpredsjednika SFRJ. Pored Rankovića, na sjednici je smijenjen i isključen iz CK SKJ dotadašnji Savezni sekretar za unutrašnje poslove Svetislav Stefanović. U periodu poslije Brionskog plenuma iz političkog života je uklonjen, smijenjivanjem i penzionisanjem, veliki broj pristalica Rankovića. Godine 1967. uslijedila je reorganizacija Uprave državne bezbjednosti, kad je federalizovana (svaka republika imala je svoju službu) i promijenjen joj naziv u Služba državne bezbjednosti. Služba je ovime bila oslabljena, što se posebno vidjelo u godinama raspada SFRJ. Nakon odlaska Rankovića s mjesta šefa državne bezbjednosti uništena je velika količina arhivske građe, za koju se ni do danas ne zna šta je u njoj pisalo. Razne komisije su uništile na stotine hiljada dosijea arhivske građe koja se nalazila u arhivima državne bezbjednosti u periodu od 1966. do 1977. godine.  Radilo se o nekih 2.700.000 nečeg što se zvalo dosijei i tu je zapravo potpadala razna arhivska građa, i svelo se na svega 600.000 dokumenata poslije te reforme, odnosno komisijskog uništavanja. Aleksandar Ranković je poslije Brionskog plenuma penzionisan i isključen iz Saveza komunista Jugoslavije. Sve do svoje smrti 1983. godine živio je u Beogradu i Dubrovniku, povučenim životom, bez ikakvih javnih i političkih nastupa. Njegova sahrana bila je jedna od najvećih koju Jugoslavija, Srbija i Beograd pamte.

 

  • Na današnji dan,1. jula 1569. godine zaključena je Lublinska unija kojom su se ujedinile Litvanija i Poljska u Državnu zajednicu Poljske i Litvanije.

Ujedinjenje Poljske I LitvanijePoljsko-litvanska državna zajednica je država koja je postojala između 1569. i 1791. godine u srednjoj i istočnoj Evropi. Države koje su sačinjavale unije bile su Kraljevina Poljska i Velika kneževina Litvanija. Njena teritorija se oko 1600. godine sastojala od današnjih teritorija Poljske, Litvanije, Letonije, Belorusije, kao i djelova Rusije (oblast oko Smolenska), Estonije, Rumunije i Ukrajine. Državna zajednica je nastala „Lublinskom unijom“ i naslijedila je Poljsko-litvansku uniju koja je postojala od 1386. godine. To je bila federalna država sa zajedničkim izbornim monarhom i zajedničkim parlamentom. U izboru kralja i vladanju državom učestvovali su plemići koji su činili oko 10% stanovništva zemlje. Plemstvo se dijelilo na niže plemstvo — šljahta, i više plemstvo — magnati. Bila je to višenacionalna država, čije je heterogeno stanovništvo pripadalo različitim religijama: katoličkoj, protestantskoj i pravoslavnoj crkvi, judaizmu i islamu. Ovo je rijedak rani primjer međukonfesionalne tolerancije u Evropi. Dominantna privredna aktivnost bila je poljoprivreda. Plemstvo je za kraljeve često biralo strane vladare, poput članova švedske dinastije Vasa ili saksonske dinastije Vetin. Među njima su bili Francuz Anri Valoa i Mađar Stefan Batori. U vrijeme ranog XVII vijeka, Poljsko-litvanska država je izbjegla razaranja Tridesetogodišnjeg rata i proširila se na istok u Poljsko-ruskom ratu, kada je 1610. godine zauzela Moskovski kremlj i izbila na obalu Crnog mora. Ratovala je protiv Rusije, Švedske i vazala Osmanskog carstva. Zajednica je pretrpjela dva snažna udarca. Prvi je bila prva velika pobuna kozaka u istoriji (ustanak Hmeljnickog uz pomoć Krimskih Tatara). Pobunjenici su zatražili zaštitu od ruskog cara 1654. godine, čime je Rusija postepeno preuzela dominaciju u Ukrajini. Drugi veliki udarac je bila švedska invazija podržana od trupa iz Transilvanije i Brandenburga. Time je značajno oslabila moć Poljsko-litvanske države. Poslednji veliki trenutak u istoriji Poljsko-litvanske države zbio se 1683. godine kada su trupe kralja Jana Sobjeskog razbile tursku opsadu Beča i time zauvijek okončale tursku prijetnju srednjoj Evropi. Zbog ovog podviga, državna zajednica je dobila epitet Bedema hrišćanstva. U doba građanskih revolucija (Rat za nezavisnost SAD, Francuska revolucija) u Poljskoj je donijet liberalni ustav. Ovaj pokušaj reforme je stigao prekasno, kada je država već zapala u anarhiju i pod strani uticaj. Uslijedila je Prva dioba Poljske 1772. godine, čime je prestao poljsko-litvanski dualitet. Preostali djelovi države ujedinjeni su u unitarnu državu. Susjedne apsolutističke monarhije (Pruska, Austrija, Rusija) su poslije dvije godine izvršile Drugu diobu Poljske, a posle još dvije godine, poslednju i konačnu Treću diobu Poljske. Poljska i Litvanija su time nestale kao suverene države sa političke karte Evrope sve do 1918. godine.