Juzni Pol

Ljetopis, 14. decembar

Ime: Ljetopis 14.12.2019 (1911 Juzni pol, 1941 NDH); Opis: Ljetopis, 14. decembar Tip: audio/mpeg
  • Na današnji dan, 14. decembra 1911.godine norveški istraživač Roald Amundsen postao je prvi čovjek koji je stigao na Južni pol, pretekavši engleskog polarnog istraživača Roberta Skota, koji je na Južni pol stigao januara 1912. godine.

Juzni PolZa većinu namjena, geografski Južni pol je definisan kao južna tačka od dvije tačke u kojima Zemljina osa rotacije presijeca njenu površinu (druga tačka je na geografskom Sjevernom polu). Međutim, zemljina osa rotacije je aktivno podložna malim „pomjeranjima” (polarno pomjeranje), tako da ta definicija nije adekvatna za veoma precizne radove. Geografski Južni pol je lociran na kontinentu Antarktik (mada to nije bio slučaj tokom cjelokupne zemljine istorije zbog pomjeranja kontinenata).

On sjedi povrh nepregledne, neplodne, vjetrovite i ledene visoravni na nadmorskoj visini od oko 3000 metara. Procjenjuje se da je led debeo oko 2.700 metara na polu, tako da je površina kopna ispod ledene ploče zapravo u blizini nivoa mora. Geografski Južni pol je obilježen kolcem u ledu kao i malim znakom; Znak sadrži zapis o respektivnim datumima kad su Roald Amundsen i Robert Skot stigli do pola, Ceremonijalni Južni pol je oblast namijenjena pravljenju fotografija na stanici Južnog pola.

Lociran je nekoliko metara od geografskog Južnog pola, i sastoji se od metalne sfere na kratkom bambusnom stubu, okružene zastavama originalnih država potpisnica Antarktičke povelje. Šator je podigla norveška ekspedicija predvođena Roaldom Amundsenom po svom dolasku 14. decembra 1911. godine. On je trenutno zatrpan snijegom i ledom u blizini pola. Proglašen je istorijskim mjestom ili monumentom, po predlogu Norveške na konsultativnom sastanku Antarktičkog ugovora. Precizna lokacija šatora nije poznata, ali na bazi proračuna brzine pomjeranja leda i akumulacije snijega, smatra se da je 2010. godine ležao oko 2 km od pola na dubini od 17 m ispod sadašnje površine. Geografski Južni pol je tačka gdje zemljina osa rotacije prolazi kroz površinu Zemlje. Najčešće se pod nazivom „Južni pol“ podrazumijeva upravo ova tačka. Južni pol se nalazi na Antarktiku. Posmatrač koji stoji na Južnom polu gleda u svim pravcima prema sjeveru. Južni magnetni pol je jedan od dva magnetna pola na Zemlji. On se nalazi u blizini geografskog Južnog pola.

 

  • Na današnji dan, 14. decembra 1941. godine ustaški poglavnik Ante Pavelić u Drugom svjetskom ratu saopštio da je Nezavisna Država Hrvatska objavila rat SAD i Velikoj Britaniji.

NdhPavelić, 28. marta 1941. godine, oduševljen vijestima o njemačkom napadu, izdaje naređenje da se sve ustaše okupe u italijanskom logoru u gradu Pistoja (u Toskani) i 10. aprila je izvršio smotru. U Italiji su sve ustaše na čelu sa Pavelićem preko radija čule proglas o osnivanju Nezavisne Države Hrvatske u Zagrebu, koji je pročitao Slavko Kvaternik, a koji je sebe proglasio zamjenikom poglavnika. To se dogodilo na dan ulaska njemačke vojske u Zagreb. Konačnu odluku o tome ko bi trebao da vodi pronjemačku vladu donio je Berlin. Čekajući Pavelićev dolazak, Kvaternik je sa svojim bližim saradnicima formirao privremenu vladu — Hrvatsko državno vođstvo, a na njeno čelu postavlja Mila Budaka. Lokalnu vlast su preuzele ustaše ili bivši zvaničnici Hrvatske banovine koji su se zakleli na odanost NDH.

Ministar spoljnih poslova Njemačke Joahim fon Ribentrop obavijestio je specijalnog izasnika MSP Njemačke u Zagrebu Edmunda Fezenmajera, da Hitler iz političkih razloga namjerava da Italiji da prednost u hrvatskom pitanju, a da marionetsku vladu ne treba da predvodi vođa zagrebačkih ustaša Kvaternik, koji je pod Fezenmajerovim diktatom proglasio NDH, nego poglavnik Ante Pavelić.  Njemačka vlada je definisala konačne granice NDH: na sastanku Hitlera i Pavelića odlučeno je da u sastav NDH budu uključene, pored većine teritorije današnje Republike Hrvatske (bez Istre), Bosna, Hercegovina i Novopazarski sandžak. Nacionalno-politički cilj ustaša nije bio samo uspostavljanje nezavisne države Hrvatske, nego i davanje etnički hrvatskog karaktera novoj državi. Glavna prepreka ka ispunjenju tog cilja bili su Srbi, koji su činili jednu trećinu stanovništva NDH. Zbog toga, od prvih dana postojanja NDH, ustaše su započele aktivnu antisrpsku djelatnost. Uvod je bila moćna propagandna kampanja, u kojoj su Srbi prikazani kao glavni neprijatelji Hrvata, kojima nije mjesto u NDH. Propaganda je kulminirala masovnim ubistvima Srba i njihovo sprovođenje u brojne koncentracione logore. Sledeći primjer Njemačke, ustaški režim je izdao rasne zakone zasnovane na Nirnberškim zakonima, usmjerene protiv Srba, Jevreja i Roma.

Zakonska odredba o zaštiti naroda i države usvojena je 1941. godine, prema kome se zbog ugrožavanja interesa hrvatskog naroda i NDH izvodi smrtna kazna. Usvojene su odluke o imenovanju državnih komesara u privatnim preduzećima, koja se nalaze u vlasništvu Jevreja ili Srba, i konfiskaciji svih autoprevoznih sredstava. Izdata je Zakonska odredba o zabrani ćirilice, Zakonska odredba o zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda i Zakonska odredba o rasnoj pripadnosti itd. Srbima je naređeno da nose trake sa latiničkim slovom „P”, što je bila skraćenica za „Pravoslavni”. Spoljna politika ustaškog režima bila je čvrsto vezana za zemlje Osovine.

NDH je pristupila Trojnom paktu. Druge države potpisnice tih sporazuma su zvanično priznale NDH i uspostavile diplomatske odnose sa njom. Pavelić i njegovi saradnici su se u potpunosti pridržavali kursa koji su vodile Njemačka i Italija. Kada su one objavile rat Sjedinjenim Američkim Državama, sličan korak je 14. decembra napravila i NDH, a zatim je objavila rat i Ujedinjenom Kraljevstvu. Uprkos činjenici da NDH nije objavila rat Sovjetskom Savezu, službena propaganda je na sve moguće načine izkazivala radikalno neprijateljstvo prema SSSR. Na inicijativu Pavelića i sa ličnim Hitlerovim odobrenjem na sovjetsko-njemačkom frontu početkom jeseni 1941. godine poslato je nekoliko vojnih jedinica, u koje su stupili dobrovoljci poznati kao „Legionari”. Hrvatski dobrovoljci u sastavu Vermahta činili su značajnu vojnu silu, sa više od 113.000 vojnika i oficira. Hrvati su se u borbama pokazali bolje od drugih nacionalnih formacija Trećeg rajha. Ukupno je poginulo više od 14.000 Hrvata i bosanskih muslimana koji su služili u Vermahtu ili SS.